Po sikur njeriu më i urryer në histori të ketë qenë në të vërtetë më besniku?
Pasi u zhyta në perspektivën gnostike mbi Adamin & Evën, Monadën dhe Demiurgun, Sofinë dhe Arkonët — m’u rrotullua koka. Ishte një nga ato momente kur zhvendosesh drejt së panjohurës dhe çarja zgjerohet.
Ti thjesht nuk e di atë që nuk e di.
Sa më të gjera ekstremet e perspektivës për çfarëdo çështjeje, aq më e gjerë çarja në shpirtin tënd. Gnostikët hapën diçka brenda meje. Ma bënë më të lehtë definicionin e besimit — sidomos pasi dëgjova të tyrin.
Pra, ky rabbit hole nuk përfundoi me Evën & Adamin, Sofinë, Demiurgun, Arkonët, Monadën. Sapo kishte filluar.
Ta zhveshësh Jezusin deri te njeriu
Muajt e fundit i kam kaluar duke mësuar për Jezusin. Jo për fenë para tij. Jo për institucionin pas tij. Vetëm për njeriun.
U mundova të heq gjithçka: dogmën, indoktrinimin, shekujt e politikave kishtare. Vetëm jeta e tij. Si ishte. Çfarë mësonte. Çfarë mishëronte.
Dhe ooo Zot — sa udhëtim i bukur.
Sepse arrin ta shohësh dhe ta njohësh njeriun. Njeriun e përsosur. Që mësonte të vërtetën dhe e mishëronte atë. Që në fakt ishte shumë i qartë për autoritetet fetare të kohës së tij: e kishin humbur rrugën. Nuk e kishin kuptuar. A të kujton diçka?
Tradhtia që e njeh gjithkush
Një nga ngjarjet më të rëndësishme në atë histori është tradhtia e Judës. E njeh gjithkush. Juda e ka vendin më të thellë në Ferr — edhe Dante e vendosi aty, në gojën e vetë Satanit.
Po gnostikët çfarë mendojnë për të?
Tada. Çfarë befasie. Futemi prapë thellë në rabbit hole…
Tre lloje njerëzish
Së pari, duhet ta kuptojmë se gnostikët e shohin njerëzimin në tre kapacitete shpirtërore:
Hylikët → Jetojnë tërësisht në realitetin material. Në gjumë.
Psikikët → Fetarë, moralë, por sipërfaqësorë. Ndjekin rregulla pa i kuptuar.
Pneumatikët → Mbajnë një shkëndijë hyjnore. Të aftë për gnozë — njohje të drejtpërdrejtë. Në fund të fundit, emër i çuditshëm për të veçantët :)
Pneumatikët nuk besojnë thjesht. Ata shohin.
Shpesh ndihen të huaj. Kuptojnë modele që të tjerët nuk mund t’i perceptojnë. Janë të rrallë. Të izoluar. Të keqkuptuar.
Në gnosticizëm, roli i Jezusit nuk është t’i shpëtojë të gjithë.
Është t’i zgjojë pneumatikët.
Ai që vërtet e kuptoi
Në Ungjillin e Judës — një tekst gnostik që Kisha u përpoq me mish e me shpirt ta fshinte — historia përmbyset krejtësisht.
Dishepujt e tjerë? E keqkuptojnë Jezusin. Krejtësisht. Adhurojnë Zotin e gabuar (Demiurgun — krijuesin me të meta). Jezusi tallet haptas me ritualet dhe lutjet e tyre.
Vetëm Juda e kupton:
- Se Jezusi nuk është këtu për të ndërtuar një fe
- Se vdekja e Jezusit është e domosdoshme për planin kozmik
- Se trupi fizik nuk është vetja e vërtetë
Jezusi i thotë Judës shkoqur:
“Ti do t’i tejkalosh të gjithë ata. Sepse do ta flijosh njeriun që më vesh.”
Lexoje edhe një herë.
Trupi duhet të dorëzohet. Krishti hyjnor duhet të çlirohet nga mishi. Dikush duhet ta bëjë atë që është kozmikisht e domosdoshme, por njerëzisht e padurueshme.
Ai dikush është Juda.
Besnikëri tragjike
Nga perspektiva gnostike:
Tradhtia = interpretim sipërfaqësor.
Bindja ndaj së vërtetës së fshehur = realitet më i thellë.
Juda bën atë që asnjë dishepull tjetër nuk mund ta përballojë psikologjikisht.
Atë me të cilën asnjë besimtar moral nuk do të pajtohej.
Atë që asnjë ndjekës besnik nuk do të guxonte ta bënte.
Ja kthesa që ma ktheu trurin përmbys:
Ndonjëherë njeriu që të kupton më së miri është ai që pranon të urrehet përgjithmonë për ta bërë atë që duhet bërë.
Juda pranon të mallkohet. Pranon izolimin. Pranon keqkuptimin e përjetshëm. Pranon të jetë horri i çdo historie për dy mijë vjet.
Kjo nuk është ligësi. Kjo është besnikëri tragjike e rangut më të lartë.
Modeli
Bëj një hap prapa. Shikoje nga këndi i të menduarit sistemik:
- Ata brenda e mirëmbajnë sistemin
- Ata jashtë e zbulojnë ose e thyejnë
- Sistemi gjithmonë e shkatërron atë që e thyen
Juda është disruptori i domosdoshëm.
Nga brenda sistemit → ai është përbindësh.
Nga jashtë sistemit → ai është katalizatori.
Gnostikët e mitologjizuan këtë model. Por vetë modeli? Është kudo. Në çdo revolucion. Në çdo ndryshim paradigme. Sa herë që dikush bën gjënë e “gabuar” që historia më vonë e quan të domosdoshme.
Çështja e vdekjes
Dallim i rëndësishëm: tekstet gnostike nuk përqendrohen te vdekja e Judës. Historia e detajuar e vetëvrasjes vjen nga krishterimi kanonik — fituesit që e shkruan historinë.
Versioni kanonik: Juda ndien pendim. I kthen paratë. Var veten. Faji. Mallkimi. Çështje e mbyllur.
Interpretimi gnostik: Juda shkatërrohet nga bota që ai e zbuloi. Nuk mund të riintegrohet. Duron një izolim të padurueshëm. Nëse vdes, është tragjike dhe ekzistenciale — jo dështim moral.
Një bartës i së vërtetës që s’kishte më ku të qëndronte.
Kuptimi simbolik: Qoftë me varje, ekzekutim, fshirje apo zhdukje mitike — forma nuk ka rëndësi.
Kuptimi është i qartë: *Sistemi nuk e duron dot atë që ia sheh lojën.*Jezusin e ekzekutojnë. Judën e fshijnë. Maria Magdalenës ia mbyllin gojën.
I njëjti model. Metodë tjetër.
Po sikur ta kemi kuptuar krejt gabim?
A ke qenë ndonjëherë në një situatë ku do t’i kërkoje një njeriu të dashur të bëjë atë që në thelb është e drejtë, por që bota e sheh si të gabuar? Diçka që vetëm ai do ta kuptonte?
Si dallon kjo nga veprimet kontroverse të një pakice që ia ndryshojnë kahen historisë?
Kjo është nga ato mendime që ta çmendin kokën. Nuk më ka lënë në të njëjtin vend që kur e kuptova vërtet.
Mendoje pak: Jezusi e dinte që në fillim se kjo do të ndodhte. E la të ndodhte. I duhej të ndodhte.
Po sikur gnostikët të kenë të drejtë? Prapë? Po sikur feja të ketë bërë atë që bën gjithmonë — të ketë ndërtuar narrativën që deshën ata, jo të vërtetën?
Vatikani është ndoshta institucioni më i zoti në histori për kontrollin e narrativës. Çfarë dinë ata që nuk do ta zbulojnë kurrë? Çfarë tekstesh janë varrosur në ato arkiva? Cilat perspektiva u fshinë sistematikisht?
Po sikur gnostikët të kenë treguar një të vërtetë që pushteti nuk mund të lejonte të ekzistonte?
Ua mbyllën gojën atëherë. Po ua mbyllin edhe sot.
Rrallë do ta dëgjosh këtë perspektivë. Derisa të dalësh e ta kërkosh vetë.
Çarja
Nuk jam këtu të të them çfarë të besosh.
Jam këtu sepse besimet e mia u çanë krejtësisht. Dhe kur e sheh diçka njëherë, s’mund të bësh më sikur s’e ke parë.
Pyetja nuk është nëse kjo është “e vërtetë” në ndonjë kuptim absolut.
Pyetja është: Çfarë tjetër kemi pranuar pa e shqyrtuar?
Kush tjetër u etiketua si horr sepse fituesit e shkruan historinë?
Cilët miq të tjerë u quajtën tradhtarë?
Snowden → I nxori spiunët në shesh. U bë vetë gjahu.
Galileo → Tha se Toka lëviz. Kisha tha herezi.
Semmelweis → Tha lani duart. Vdiq në çmendinë.
Assange → E la të vërtetën të rridhte. Ata u siguruan që të mos rridhte më asgjë.
Çarja në kuptimin tim për këtë histori është bërë çarje në kuptimin tim për gjithçka.
Dhe po filloj të mendoj se pikërisht ky është qëllimi.