Dëgjoj dikë duke folur për narcistët dhe shpjegimi vjen shpejt: e duan veten tepër. Më pengon. Jo sepse duhet arsyetuar sjellja e dëmshme, por sepse një temë e ndërlikuar është bërë fjalë që ua hedhim njerëzve.

Në video kthehem te Narcisi. Rrëfej historinë e një të riu të bukur, të përthithur nga pasqyrimi i vet, pastaj kthehem te pyetja e zakonshme: si të kujdesem për veten pa e humbur aftësinë për t’u kujdesur për tjetrin?

Rrëfimi që mbaja mend dhe teksti

Në rrëfimin tim përmendet një gjethe që e trazon ujin dhe një version ku ai bie brenda. Kjo nuk duhet marrë si përshkrim besnik i Metamorfozave të Ovidit.

Në Librin III, Narcisi përthithet nga pasqyrimi, më pas e njeh veten dhe venitet. Lotët ia trazojnë pamjen; pas vdekjes, në vendin ku duhej të ishte trupi gjendet një lule.[1] Gjethja dhe mbytja që përmend në video nuk janë fundi në atë tekst.

Korrigjimi nuk ia heq forcën pamjes: njeriu fiksohet aq shumë te ajo që e shikon nga uji, sa nuk arrin të lëvizë drejt marrëdhënies jashtë saj. Kështu e lexoj unë rrëfimin; nuk është test psikologjik.

Dalloji tri kuptime. Miti: Rrëfim për ngecjen te pasqyrimi. Reflektimi im: Si ta vlerësoj veten dhe t’i vërej të tjerët? Diagnoza: Vlerësim klinik, jo etiketë nga një video.
Rrëfimi letrar, pyetja etike dhe kategoria klinike kanë role të ndryshme.

Vetërespekti nuk është diagnozë

Shoqata Amerikane e Psikiatrisë i dallon tiparet narcistike nga çrregullimi narcistik i personalitetit. Shqetësimi klinik lidhet me model të vazhdueshëm e të ngurtë, që shkakton shqetësim të rëndësishëm ose pengon funksionimin—jo thjesht me pëlqimin e vetes apo një ditë plot vetëbesim.[2]

Ky dallim vlen kur flasim për dikë që e njohim. Mund ta përshkruaj veprimin—ndërprerjen, shpërfilljen e nevojave të tjetrit, shmangien e përgjegjësisë—pa shpallur se ia kam diagnostikuar gjithë personalitetin. Në marrëdhënie të dëmshme, emërtimi i sjelljes dhe vendosja e kufijve nuk kërkojnë diagnozë amatore.

Pika e videos për baraspeshën është reflektim etik. Dua të mund ta vlerësoj jetën time dhe njëkohësisht t’i bëj vend personit, nevojat e të cilit nuk ma ledhatojnë imazhin për veten. Kjo nuk do të thotë ta vendos veten të fundit çdo herë. As zhdukja për hir të të tjerëve nuk është qëllimi.

Ktheje pyetjen te vetja

A mund ta dëgjoj një korrigjim pa e mbrojtur menjëherë imazhin tim? A mund ta lë tjetrin ta përfundojë fjalën? A mund të kërkoj falje për një veprim pa e kthyer bisedën në kërkesë që tjetri të më qetësojë mua?

Me këto pyetje mund të punoj realisht. Lidhen me reflektimin për faljen e vetes dhe përgjegjësinë: kuptimi i vetes duhet të më bëjë më të përgjegjshëm, jo më pak.

Para se ta kthej rrëfimin në etiketë për dikë tjetër, mund të shoh çfarë po bëj me pasqyrimin tim.

Burimet dhe shënimet e llogaritjeve