Jam jashtë duke menduar për një shprehje që e kam përdorur gjithë jetën: i zgjuar. E themi për dikë që është i mençur. Brenda saj dëgjojmë edhe gjuhën e zgjimit. Në video, kjo lidhje më godet si diçka e dukshme që nuk e kisha vërejtur si duhet.

Lidhja leksikore është reale. Zëri zgjuar në fjalorin shqip përfshin gjendjen pa gjumë dhe, në kuptim figurativ, mendjemprehtësinë ose mençurinë.[1] Hapi im i radhës—lidhja me vetëdijen shpirtërore dhe daljen nga autopiloti—është interpretim i asaj gjuhe.

Kuptimi në fjalor dhe metafora personale

ShtresaÇfarë nënkupton këtu
Kuptimi i drejtpërdrejtëZgjuar, jo më në gjumë
Kuptimi figurativI mençur ose i shkathët nga mendja
Reflektimi imVëmendje ndaj shprehive dhe supozimeve

Dy të parat janë kuptime të regjistruara të fjalës. E treta është mendimi që ma nxiti fjala. Fjalori nuk vërteton se njerëzit e suksesshëm janë zgjuar shpirtërisht, apo se një besim i caktuar e bën dikë më inteligjent.

Një fjalë, kuptime të ndryshme. Pa gjumë: Kuptim i drejtpërdrejtë në fjalor. I mençur: Kuptim figurativ në fjalor. I vëmendshëm: Metafora ime për shprehitë, jo përfundim shkencor.
Dy kuptimet e para janë leksikore; i treti shpreh reflektimin në video.

Në video përdor figura si matriksi, ëndrra dhe trupi ose mendja si mjete për të jetuar. Ato shprehin këndvështrimin tim shpirtëror. Nuk janë prova se bota është vërtet simulim, as arsye për ta quajtur “në gjumë” dikë që i sheh gjërat ndryshe.

Çfarë mund të themi për historinë e shqipes

E quaj shqipen edhe një ndër gjuhët më të vjetra. Ky renditim i gjerë nuk vërtetohet nga videoja. Dega e veçantë në pemën e një familjeje gjuhësore nuk tregon se një gjuhë e gjallë është më e vjetër se të gjitha të tjerat.

Qendra Kërkimore e Gjuhësisë në Universitetin e Teksasit e përshkruan shqipen si degë të veçantë indoevropiane. Pasqyra e saj historike identifikon Formulën e pagëzimit të vitit 1462 si dëshminë më të hershme të ruajtur e të qartë dhe Mesharin e Gjon Buzukut të vitit 1555 si tekstin e parë më të gjerë.[2] Këto janë data të dëshmive të ruajtura me shkrim, jo ditëlindjet e shqipes së folur.

Mund ta dua gjuhën pa pasur nevojë për një pretendim të pambështetur për vendin e parë. Fjala para meje është tashmë interesante.

Ktheje “zgjimin” në veprim

Sfida e dobishme që marr nga fjala është të vërej ku veproj automatikisht. A po përsëris një gjykim që nuk e kam shqyrtuar kurrë? A po e quaj diçka të pamundur para se të përpiqem ta kuptoj? A mund ta dëgjoj korrigjimin pa e marrë si sulm?

Këto pyetje lënë vend për mësim. E mbajnë metaforën të drejtuar te shprehitë e mia, ku mund të bëjë punë, në vend që ta kthejnë në etiketë për të gjithë të tjerët. Shkrimi për mendimin e pavarur ndjek të njëjtin dallim.

Fjala e bukur nuk mendon në vendin tim. Mund të më kujtojë të filloj.

Burimet dhe shënimet e llogaritjeve