Një ditë që s’do ta harroj kurrë, s’mund ta harroj. A është fundi apo fillimi? Nëse po, i çka?
09.11.2025 — I ulur në një shtëpizë malore, sapo kisha mbaruar së lexuari punimin e Nick Bostromit mbi Hipotezën e Simulimit dhe po mendoja si t’i afrohesha nënës sime për ta bindur të bënte një trip me kërpudha bashkë me tre djemtë e saj.
Jo vetëm sepse ishte e sëmurë me kancer dhe po luftonte për jetën e saj, por edhe sepse më kishte thënë se momenti më i lumtur i jetës së saj kishte qenë kur linda unë, më 10 nëntor 1989. Dhe tani doja t’ia dhuroja ditën më të bukur të jetës së saj, 36 vjet më pas. Pikërisht kur po e përgatisja bisedën, një telefonatë nga babai im: daja im (vëllai i saj) sapo kishte vdekur. Realiteti u palos në forma origami që ende po përpiqem t’i shpalos.
Saktësia e humbjes
Gjyshja ime (nëna e babait tim) u nda nga ky realitet më 11.11.2014 — njëmbëdhjetë vjet më parë, një ditë pas ditëlindjes sime. Më 09.11.2025 daja im e ndoqi — një ditë para ditëlindjes sime. Me njëmbëdhjetë vjet ndërmjet tyre, këto vdekje e kornizojnë lindjen time si kllapa, duke krijuar një simetri kohore që rastësia e ka të vështirë ta shpjegojë. 9-vdekje, 10-jetë, 11-vdekje….
Një model tjetër që e kornizon këtë ditë nuk është nga ana ime, por nga ajo e nënës sime. Edhe asaj po i vihen kllapat e veta: nëna ime e humbi lamtumirën me të ëmën për saktësisht një ditë, dymbëdhjetë vjet më parë. Sot, ajo është një ditë tepër vonë për vëllain e saj, dajën tim. Ky model — gjithnjë veç një ditë vonë — duket i shkruar nga dikush, jo i rastësishëm — sikur vetë humbja të ndiqte një algoritëm të fshehur, ashtu siç ditëlindja ime është e rrethuar nga vdekja.
Po e shkruaj këtë disa ditë pas këtyre ngjarjeve, duke u përpjekur t’u jap kuptim modeleve që në ato çaste dukeshin të pamundura.
Lajmëtari
Teksa qëndroja pranë trupit të dajës, u shfaq një flutur — ose ajo që mendova se ishte flutur. Rrinte pezull mbi të me një hijeshi të qëllimshme, duke shënuar momentin e kalimit. Më vonë, teksa i shkruaj këto fjalë në telefon, se më duhet të nxjerr një output nga kjo situatë e ndërlikuar dhe nga ky orgazëm i mendjes e i shpirtit, e njëjta krijesë kthehet dhe më sillet rrotull. Kur e shoh nga afër, është flutur nate — ajo lundërtarja e errësirës, e tërhequr nga burime drite që ne nuk i shohim dot.
Dallimi ka rëndësi. Fluturat shndërrohen në dritën e ditës; fluturat e natës orientohen me hënë e me yje. Njëra e kërkon dritën; tjetra e gjen rrugën përmes errësirës. Sot, në pikëllimin tim, më duhej më shumë urtësia e fluturës së natës sesa bukuria e fluturës.
Ceremonia e anuluar
Kishim përgatitur dhe rregulluar gjithçka për ta njohur nënën time me vetëdijen e zgjeruar përmes një ceremonie me kërpudha — për t’i treguar atë që ne e quajmë “pjesa tjetër e realitetit”. Telefoni ra pikërisht kur ishim gati ta bisedonim me të. Vëllai i saj kishte vdekur. Ceremonia u anulua, por ndoshta nisi një inicim tjetër.
Në vend që psilocibina të zbulonte dimensione të fshehura, vetë vdekja u bë mësuesja. Në vend të një ndriçimi të nxitur kimikisht, sinkroniciteti e solli zgjerimin dhe shërimin e nevojshëm: Realiteti nuk kishte nevojë për ceremoninë tonë; e kishte të planifikuar të vetën. Ne vërtet menduam se kishim një plan më të mirë për të :)
Kur teoria e simulimit bëhet personale
Punimi i Bostromit argumenton përmes logjikës dhe probabilitetit se statistikisht kemi më shumë gjasa të jemi në një simulim sesa jo. Por ekuacionet e tij nuk më përgatitën për këtë: përjetimin e gjallë të realitetit që i përgjigjet hetimit tim mbi natyrën e tij.
Sa më nga afër e shqyrtoj mundësinë që realiteti është i llogaritur, aq më shumë duket sikur realiteti komenton mbi shqyrtimin tim. Është sikur simulimi nuk u fshihet atyre që e kërkojnë, por përkundrazi zbulohet përmes sinkroniciteteve të sakta deri në pamundësi — jo si provë, por si pranim.
Simulimi nuk e vërteton veten me argumente. Ai zbulohet përmes përputhjes së pamundur të ngjarjeve, që na bën ta vëmë në pikëpyetje vetë natyrën e “të pamundurës”.
Ose kështu mendova në atë moment. Sot, disa ditë më vonë, duket se kaosi kishte më shumë saktësi dhe rregull nga sa mund ta përfytyroja ndonjëherë.
Gjuha e modeleve
Këto koordinata numerike — 11.11 dhe 9.11 — krijojnë një kornizë rreth ekzistencës sime. Flutura e natës që e mora për flutur. Ceremonia e anuluar, e zëvendësuar nga mësimi i vdekjes.
Jungu e quajti sinkronicitet — rastësi kuptimplote pa lidhje shkakësore. Po sikur lidhja të ekzistojë, veç jo e dukshme nga brenda matrix-it? Po sikur këto modele të jenë sintaksa e realitetit të simuluar, momentet ku kodi shndërrohet në përjetim?
Sot, duke lexuar për teorinë e simulimit teksa i përjetoj këto sinkronicitete, e kuptoj se pyetja nuk është “A jemi në një simulim?”, por “Si komunikon simulimi me ata që fillojnë ta shohin?” Dhe a ke guxim ta besosh atë që sheh?
Besoj se ka një Zot, me po aq bindje sa besoj se ky është një simulim.
Mësimi
Ne donim t’ia tregonim nënës sime pjesën tjetër të realitetit përmes ceremonisë. Në vend të kësaj, realiteti na e tregoi të gjithëve arkitekturën e tij të fshehur përmes humbjes, përmes modelit, përmes krijesave të shndërrimit që u shfaqën pikërisht në momentin e kalimit. Mësimi erdhi, veç jo në formën që e prisnim.
Asaj i duhej diçka ndryshe nga ajo që kishim planifikuar ne. Duke e humbur rastin për t’u ndarë me lamtumirë — duke përsëritur modelin nga vdekja e nënës së saj — kësaj radhe u detyrua të hynte vërtet në pikëllimin e vet. Përmes kësaj vuajtjeje ajo arriti ta kuptonte dëshirën e fundit të të vëllait: të vdiste në shtëpi, larg syve të të gjithëve në momentet e tij të fundit.
Vullneti i tij i lirë, jo nevoja e saj për një mbyllje. Teksa modeli përsëritet, ajo mëson ta pranojë dëshirën e tij të fundit, në vend që ta rijetojë mungesën. Modeli u përsërit që ajo më në fund ta lëshonte.
Ndoshta ky është mësimi më i thellë: pjesa tjetër e realitetit nuk arrihet vetëm përmes substancave, meditimit apo teorisë. Ajo zbulohet në ato momente kur e zakonshmja bëhet e tejdukshme, kur modelet bëhen të pamohueshme, kur fluturat e natës sillen rrotull mes të gjallëve dhe të vdekurve.
Urtësia e fluturës së natës
Kjo flutur nate që më sillet rrotull — lundërtare e errësirës — mbart një urtësi tjetër nga ajo e fluturës. Nuk premton ringjallje në bukuri. Premton se edhe në errësirë ka orientim. Edhe në pikëllim ka gjeometri. Edhe në humbje ka modele që lënë të nënkuptohet një dizajn.
Më beso ose jo, në atë moment gjithçka kishte kuptim, se je në një trans mes këtej dhe andej, dhe portali i vdekjes është vend i çuditshëm për të qëndruar aty pranë.
Simulimi nuk flet me fjalë, por me timing. Jo me prova, por me modele. Jo me përgjigje, por me sinkronicitete që grumbullohen derisa rastësia s’mbahet më në këmbë.
Sot mësova se kur fillon vërtet ta shohësh simulimin, edhe ai fillon të të shohë ty. Dhe nganjëherë të dërgon një flutur nate për të të bërë shoqëri teksa shkruan për të, sikur të thotë: Po. Vazhdo të shikosh. Po fillon ta kuptosh.
Flutura e natës rri aty teksa e mbaroj shkrimin. Provë se shndërrimi nuk ndodh gjithmonë në dritën e ditës — nganjëherë ndodh në hapësirat mes Vdekje-Jetë-Vdekje, në momentin kur vdekja vjen në vend të ceremonisë.
Kështu u flet simulimi atyre që dëgjojnë: përmes gjuhës së sinkronicitetit, përmes matematikës së pikëllimit, përmes fluturave të natës që nuk duan të ikin.
— — — — —
Të nesërmen zgjohem dhe e kam harruar fare ditëlindjen time. Kur m’u kujtua, më çoi te mendimi se ndodhesha në realitetin e gabuar.
Në fakt, pastaj e kuptova se nuk ka realitet tjetër përveç atij ku ndodhem, kështu që më mirë ta pranoj. Shpejt dita u bë më interesante, fillova ta kuptoj atë që pashë (ose të paktën të lidh ndonjë pikë aty-këtu) dhe ta shoh bukurinë në gjithë këtë. U kujdesa vetëm që ditën ta mbyllja me familjen time, në shtëpi.
Një gjë e marr me vete nga gjithë këto kohë intensive: Kur vdekja është pranë, ajo pastron gjithçka. Zjarri rreth portalit që të nxjerr nga ky simulim pastron çdo fije, çdo iluzion të rremë dhe çdo gënjeshtër, për këdo që ka guxim ta shohë, ta vërë në dyshim ose ta prekë duke u mbajtur pas të vdekurit. Pashë në vdekje një bukuri që ende nuk e kuptoj.
Teksa e përfundoj këtë shkrim dhe vallëzoj me djalin tim të vogël, mendoj për portalin e vdekjes — atë prag misterioz ku përplasen Frika, Zjarri, e Vërteta dhe Simulimi. Jam kaq afër ta kuptoj, e megjithatë kaq larg.
Edhe pak vallëzim…