Në këtë video flas me frustrim për arsimin: notat, diplomat, lidhjet dhe zakonin që certifikatën ta trajtojmë sikur dëshmon automatikisht aftësi. Pastaj pyetjen ua kthej prindërve. Nuk mund të na interesojë vetëm numri në dëftesë dhe ta shpërfillim të mësuarit pas tij.

Këto janë shqetësimet me të cilat hyj në këtë bisedë. Për t’i shqyrtuar seriozisht duhen rezultate aktuale dhe një dallim i qartë mes asaj që matin ato dhe asaj që unë mendoj se ndikon në to.

Çfarë tregojnë rezultatet më të fundit të PISA-s

PISA vlerëson si e zbatojnë njohurinë nxënësit rreth moshës 15 vjeç. Rezultatet e vitit 2025 u publikuan më 8 shtator 2026. Ky shkrim përdor atë cikël, jo rezultatet e vitit 2022 sikur të ishin më të fundit.[1]

Në Kosovë, të paktën Nivelin 2, pragun e aftësisë bazë, e arritën 15% në matematikë, 16% në lexim dhe 21% në shkencë. Mesataret përkatëse të OECD-së ishin 65%, 69% dhe 74%.[1]

Nxënësit në Nivelin 2 e lart. Matematikë · Kosovë: 15%; Matematikë · OECD: 65%; Lexim · Kosovë: 16%; Lexim · OECD: 69%; Shkencë · Kosovë: 21%; Shkencë · OECD: 74%
PISA 2025 · OECD, shënimi për Kosovën · vlera të rrumbullakosura.

Nëse nga përqindja e OECD-së zbresim atë të Kosovës, dalin diferenca prej 50 pikësh përqindjeje në matematikë dhe 53 në lexim e në shkencë. Janë dallime mes përqindjeve, jo ndryshime relative në përqindje.

Edhe ana tjetër është e rëndë: 100 − 15 = 85% nën Nivelin 2 në matematikë, 84% në lexim dhe 79% në shkencë. Këto janë vlerësime sipas lëndës për popullatën e nxënësve të përfshirë në vlerësim. Nuk janë pretendim se aq për qind e të gjithë banorëve të Kosovës nuk mund të lexojnë, mendojnë apo mësojnë.

Shiko ndryshimin dhe nivelin

Ministria raporton këto pikë mesatare:[2]

Lënda20222025Ndryshimi në pikë
Matematika355350−5
Leximi342340−2
Shkenca3573570
Kosova: pikët 2022 dhe 2025. Matematikë 2022: 355 pikë; Matematikë 2025: 350 pikë; Lexim 2022: 342 pikë; Lexim 2025: 340 pikë; Shkencë 2022: 357 pikë; Shkencë 2025: 357 pikë
Shifrat e ministrisë. Pikë vlerësimi, jo shkallë IQ-je apo përqindjeje.

Një ndryshim numerik prej dy pikësh nuk duhet të bëhet automatikisht titull dramatik. OECD-ja e përshkruan leximin dhe shkencën si afërsisht të pandryshuara nga 2022, ndërsa matematika ka rënë.[1] Pasiguria statistikore ka rëndësi. As rezultati 350 kundrejt 355 nuk do të thotë se nxënësit janë bërë një përqindje të caktuar “më pak inteligjentë”. Këto janë pikë vlerësimi, jo test IQ-je apo shkallë e vlerës njerëzore.

PISA nuk e provon të gjithë argumentin tim

Në video kritikoj nepotizmin dhe idenë se nota mund të merret përmes njohjeve në vend të mësimit. Janë shqetësime serioze. Një rezultat i ulët kombëtar nuk provon vetvetiu kush ka mashtruar, nuk identifikon një mësues të korruptuar dhe nuk dëshmon një shkak të vetëm. Nuk po e përdor PISA-n për të akuzuar një person me emër.

Puna e UNESCO-s për arsimin e trajton integritetin si çështje të sistemit: menaxhim transparent, llogaridhënie dhe mënyra për ta zbuluar korrupsionin.[3] Për mua, kjo nënkupton kërkesa të dobishme: kritere të qarta punësimi, vlerësim që mund të shpjegohet dhe ankesa që shqyrtohen pa e ndëshkuar personin që i ngre.

Prindërit nuk mund t’i rregullojnë të gjitha në tryezën e kuzhinës. Institucionet e kanë përgjegjësinë e tyre. Por prindërit nuk duhet të presin çdo reformë përpara se të bëjnë pyetje më të mira për të kuptuarit e fëmijës së tyre.

Përgjegjësi të ndryshme, qëllim i përbashkët. Institucionet: Rregulla të drejta, burime dhe llogaridhënie.. Shkollat: Mësim, vlerësim dhe shpjegim i mangësive.. Familjet: Dëgjojnë arsyetimin dhe bashkëpunojnë me shkollën.. Nxënësit: Pyesin, ushtrojnë dhe shpjegojnë mendimin.
Kornizë editoriale; familjet nuk i zëvendësojnë institucionet publike.

Një pyetje më e mirë se “Çfarë note more?”

Pyete: “A ma tregon si e zgjidhe?” Pastaj dëgjo aq sa të shohësh ku këputet arsyetimi. Përgjigjja e gabuar mund të zbulojë më shumë sesa përgjigjja e saktë e mësuar përmendësh.

Ja një ushtrim i thjeshtë, i sajuar, për blerje: dy fletore nga 1,20 € dhe tre lapsa nga 0,40 € kushtojnë 2 × 1,20 + 3 × 0,40 = 3,60 €. Nëse paguan 5 €, kusuri është 1,40 €. Çmimet janë ilustruese, jo studim tregu apo pyetje zyrtare e PISA-s.

Hapi i dobishëm është të ndryshosh një të dhënë. Po të blejmë një laps më pak? Shuma bëhet 3,20 € dhe kusuri 1,80 €. A mund ta shpjegojë fëmija pse u rrit kusuri? Zgjidh një problem që i përshtatet të kuptuarit aktual të fëmijës; qëllimi është arsyetimi, jo ta shtysh në material për të cilin ende nuk është gati.

Në lexim, kërko idenë kryesore dhe fjalinë që e mbështet. Për një pretendim në internet, pyet çfarë prove do të ndihmonte të vendosej nëse është i vërtetë. Këto janë sugjerime bisede, jo ndërhyrje e testuar që premton rritje të caktuar të rezultatit.

Të njëjtin ekuilibër e trajtoj te përgjegjësia me mbështetje. Ta lësh fëmijën vetëm me një detyrë të vështirë ndryshon nga ndihma që të zhvillojë aftësinë për ta kryer.

Dua që diploma të përfaqësojë diçka që njeriu mund ta bëjë vërtet.

Burimet dhe shënimet e llogaritjeve